नेतृत्वको अर्थ धेरैले बुझ्दैनन्। कसैले लोकप्रिय नारा देख्छ, कसैले भिडको चिच्याहट सुन्छ, कसैले सत्ता र शक्ति मात्र खोज्छ। तर नेतृत्वको वास्तविक मापदण्ड हो जब परिस्थितिले तिमीलाई कठोर बनाउँछ, तब पनि तिमीको हृदय मानवता र विवेकले चल्छ कि चल्दैन।
नेपालको लामो राजनीतिक यात्रामा थोरै व्यक्तिहरूले मात्र यो परिक्षा उत्तीर्ण गरेका छन्, तीमध्ये एक हुन् शेरबहादुर देउवा।

राजनीति समयसँगै बदलिन्छ, तर मूल्य र व्यवहारले नेता चिनिन्छन्। आजको अस्थिर र आवेगले भरिएको राजनीतिक परिवेशमा जहाँ हरेक दिन कोही न कोही आरोप–प्रत्यारोपमा तानिन्छ, त्यहाँ शेरबहादुर देउवा जस्तो व्यक्तित्व संयम र धैर्यताको प्रतीक बनेर उभिएका छन्। उनले राजनीतिलाई बदला होइन, सेवाको माध्यम बनाए। सत्ता जोगाउन भन्दा देश जोगाउने निर्णयहरू गरे। धेरैले उनलाई आलोचना गरे, तर उनले कहिल्यै व्यक्तिगत आक्रोशलाई नेतृत्वमा हावी हुन दिएनन्।

नेपाल जस्तो संक्रमणकालीन लोकतन्त्रमा शान्त नेतृत्व ठूलो सम्पत्ति हो र देउवा त्यस सम्पत्तिका प्रतिनिधि हुन्।
उनको अनुभवले हामीलाई सम्झाउँछ:राजनीतिमा उत्तेजना होइन, स्थिरता नै राष्ट्रको आधार हो। आजको पुस्ताले असहमत भए पनि, इतिहासले सधैं सम्झनेछ। त्यो नेतालाई जसले विवाद होइन, विश्वासको राजनीतिलाई प्राथमिकता दियो।

नेपालको राजनीतिक इतिहास हरेक दशकमा उल्टो हावाजस्तो चलेको छ। कहिले आन्दोलन, कहिले बिभाजन, कहिले आरोप, कहिले गुटबन्दी। यसै अशान्त यात्राभित्र पनि शेरबहादुर देउवा निरन्तर रहे कहिले प्रधानमन्त्रीको कुर्सीमा, कहिले विपक्षीको छायाँमा, कहिले आलोचनाको केन्द्रमा। तर उनको उपस्थितिले एक कुरा सधैं सम्झाइरह्यो राजनीतिमा स्थायित्व कुनै चमत्कारले होइन, चरित्रले आउँछ। उनको राजनीतिक जीवन संघर्ष, धैर्य र सहनशीलताको कथा हो। धेरैले उनलाई ‘मन्द’ भने, केहीले ‘कमजोर’ भने, तर समयको ठूलो कठघरीमा उनले बारम्बार प्रमाणित गरे शान्त मानिसहरू कहिलेकाहीँ सबैभन्दा बलिया हुन्छन्।
राजनीतिमा बोल्न सक्नेहरू धेरै छन्, तर मौन रहँदा पनि अर्थ दिन सक्नेहरू कम छन्। देउवाको मौनता कहिलेकाहीँ आलोचना बन्छ, तर गहिरो अर्थमा त्यो मौनता जिम्मेवारीको प्रतीक हो। जब देश संकटमा थियो, जब सडक र संसद दुबैमा उथलपुथल थियो, उनले उग्र आवेगमा होइन, संयमित निर्णयमा भरोसा गरे।
त्यो संयम कहिलेकाहीँ कम आकर्षक देखिन्छ, तर देश चलाउने कुरा लोकप्रियता होइन, परिपक्वता हो। उनको नेतृत्वले देखायो राजनीति केवल नारा र प्रदर्शन होइन, मन र मस्तिष्क दुवैको सन्तुलन हो।
नेपाल जस्तो संवेदनशील देशमा जहाँ असहिष्णुता बढ्दो छ, त्यहाँ शान्त स्वभावका नेता दुर्लभ खालका निधि हुन्। उनको बोली सानो हुन्छ, तर सोच गहिरो।
उनले कहिल्यै कसैलाई सार्वजनिक रूपमा अपमान गरेनन्, कहिल्यै राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीलाई दुश्मन बनाएनन्। यही संस्कारले उनलाई अरू भन्दा फरक बनायो।

देउवा जस्तो नेता बन्न सजिलो छैन। कसैले निरन्तर आलोचना गर्छ, कसैले पुराना निर्णयको हिसाब माग्छ, कसैले नयाँ पुस्ताको असन्तोष पोख्छ। तर उनले कहिल्यै प्रतिशोधको राजनीति गरेनन्। कहिलेकाहीँ सत्ता गुमाए, कहिलेकाहीँ साथिहरूले धोका दिए, तर उनले आफ्नो ‘टोन’ कहिल्यै गुमाएनन्। त्यो स्थिरता एउटा ठूलो राजनीतिक संस्कार हो जुन कुरा अहिलेको राजनीतिमा हराउँदै गएको छ।आजका नेताहरू आवेगमा छन्, प्रदर्शनमा छन्, लोकप्रियताको नशामा छन्। तर शेरबहादुर देउवा अझै पनि मितभाषी, सरल र स्थिर छन्। उनको शान्त मुद्राले नै सन्देश दिन्छ नेतृत्व चिच्याएर होइन, सहँदै बनाइन्छ।”

नेपाली राजनीतिमा एउटा ठूलो समस्या हो धेरैले राजनीतिलाई सेवा होइन, सत्ताको शिडी ठान्छन्।
तर देउवाको चरित्र भिन्न छ। उनको दृष्टिकोण सधैं स्पष्ट रह्यो राजनीति भनेको प्रतिस्पर्धा होइन, जिम्मेवारी हो।

प्रधानमन्त्रीको रूपमा उनले बारम्बार कठिन निर्णयहरू लिए कहिले देश स्थिर राख्न, कहिले संक्रमण पार गर्न, कहिले दलहरूबीच सहमति कायम गर्न। धेरैले आलोचना गरे, तर समयले ती निर्णयको मूल्य बिस्तारै बुझ्दै गएको छ। शान्त तर दृढ स्वभावका कारण नै उनले बारम्बार असम्भव परिस्थिति सम्भव बनाए।

कहिलेकाहीँ देशलाई जोश चाहिँदैन, संयम चाहिन्छ
र त्यस्तो संयम उनको नेतृत्वले देखाएको छ। देउवा नेपाली राजनीतिका ती दुर्लभ पात्रमध्ये एक हुन् जसले विनम्रता गुमाएनन्। उनको जीवनशैली सादा, व्यवहार सरल, र बोली विनम्र छ। उनले न त शत्रु बनाए, न त आफ्ना आलोचकलाई अपमान गरे। उनको यही विशेषता हो जसले उनलाई ‘स्थायी सन्तुलनको प्रतीक’ बनाएको छ। नेपाली राजनीति कहिलेकाहीँ उग्र आवेगको मैदान बन्छ, तर देउवाको उपस्थितिले त्यसमा सन्तुलन ल्याउँछ। शान्त मानिसहरू इतिहासमा ढिलो चिनिन्छन्, तर लामो सम्झिन्छन्। नेता भन्ने मात्र नाम होइन, जिम्मेवारीको भार हो। देशले विभिन्न कठिनाइमा सामना गर्दा उनले जहिले पनि कदम पछाडि हटाएनन्। उनको नेतृत्वले लोकतन्त्रलाई बचायो, संविधानलाई संस्थागत गर्‍यो, र राजनीतिक द्वन्द्वलाई बारम्बार संवादको बाटोमा फर्कायो। कसैलाई मन नपर्न सक्छ, तर निष्पक्ष इतिहासले भन्नैपर्छ नेपालमा जब जब राजनीतिक स्थायित्व चाहियो, तब तब देउवाको संयम आवश्यक पर्‍यो। त्यो संयमले उनलाई लोकप्रिय नबनाए पनि जिम्मेवार अवश्य बनायो। उनले साबित गरे राजनीतिमा ठूलो कुरा सधैं देखिने होइन, महसुस गरिने हुन्छ।
नयाँ पुस्तासँग सन्देश:
आजको पुस्ता छिटो रिसाउने, छिटो निष्कर्ष निकाल्ने, छिटो निर्णय गर्ने पुस्ता हो। तर देउवाको जीवनले सन्देश दिन्छ नेतृत्व छिटो बोल्न होइन, ढिलो बुझ्न हो।
राजनीतिमा स्थायित्वको आवश्यकता केवल वृद्धहरूको कुरा होइन, यो नयाँ पुस्ताको भविष्यसँग जोडिएको कुरा हो। यदि आजको युवा पुस्ताले आवेग र घमण्डभन्दा संयम र इमानदारीलाई प्राथमिकता दिन सिके भने, देशले फेरि स्थिर दिशा पाउनेछ। त्यो संस्कारको बीउ देउवाजस्ता नेताहरूले रोपेका हुन् जसलाई इतिहासले ढिलो होस्, तर न्याय अवश्य गर्छ।

कसैको विचार फरक हुन सक्छ, मत फरक हुन सक्छ, तर सम्ग्रमा

जिवनको त्याग गरेर लडेर ल्याएको ब्यबस्थाको कारण कुटिनु र अपमानित हुनुपर्यो आफैले लडेर स्थायित्व दिएको ब्यबस्थाको प्रयोग आफैमाथि गरियो तैपनि शान्त अटल र निश्चल अविचलित हुन सक्नु र नेतृत्वको जिम्मेवारी बाट पछाडि हट्नु उहाँको महानता हो। एमालेका ओलिले आफ्नो विकल्पै नदेख्ने, माओवादी प्रचण्डले छोड्नुपर्छ भनेर समितिनै भंग गर्ने, भ्रष्टाचारको मुद्दालाग्दा पनि माधब पार्टी अध्यक्ष नछोड्ने र दोहोरो नागरिकता, दोहोरो पासपोर्ट, सहकारी रकम अपचलन,लगायतका कयौं आरोप लाग्दा जेलमै हुदा पनि सभापति पद नछाड्ने रास्वपा लगायत संसदिय अभ्यासमा रहेका पार्टी नेतृत्वको भन्दा उच्चस्तरको नैतिकता त्याग सहास र हिम्मत देउवा सँग मात्रै देखियो । यो महानताको लागि साधुवाद।।।

राजनीति हावाको झोकाजस्तो हुन सक्छ, तर नेताको आत्मा चट्टानको जस्तो अडिलो हुनुपर्छ।देउवा त्यही अडिलो आत्माको प्रतीक हुन्। उनले सत्ता गुमाउँदा पनि देशको माया गुमाएनन्। उनले आलोचना सहँदा पनि संयम गुमाएनन्। उनले अपमान भोग्दा पनि सौजन्य गुमाएनन्। त्यो नै उनको महानता हो। शेरबहादुर देउवा कुनै परिपूर्ण व्यक्ति होइनन् तर उनी परिपक्व नेता अवश्य हुन्। उनको कमजोरीहरू हजार हुनसक्छन् तर ती कमजोरीभन्दा उनका गुणहरू र देशकि लागि समर्पण गरेको जीवन गाथा र त्यसभित्रका घाउहरु गहिरा छन्। उनले हामीलाई सिकाएका छन् राजनीतिमा लोकप्रियता क्षणिक हुन्छ, तर इमानदारी स्थायी।

आजको राजनीतिले फेरि सोच्नुपर्छ हामी भावनाले चलिरहेका छौं कि विवेकले? हामी चिच्याउँदै छौं कि सुन्दैछौं? हामी विरोधमा मात्र छौं कि समाधान खोज्दैछौं? यदि हामीले यी प्रश्नहरू मनन गर्न सक्यौं भने, देउवाजस्ता संयमी नेताको योगदान बुझ्न गाह्रो हुँदैन। कहिलेकाहीँ इतिहासले ठूलो परिवर्तन गर्ने होइन, सन्तुलन कायम राख्नेहरूलाई सम्मान गर्छ। शेरबहादुर देउवा त्यही सन्तुलनका प्रतीक हुन् शान्त, स्थिर, जिम्मेवार र अविचल। सत्ताको खेलमा जसले आत्मा बचाउँछ, उसले नै राष्ट्र बचाउँछ। उहाँको त्याग महानता उदारता ईतिहास र वर्तमानलाई पढेर सुनेर र देखेर आँखा रसाएनन् उ कांग्रेस र नेपाली होइन र हुनै सक्दैन।। उहाँको राजनितीक जिवनबाट सम्पूर्ण कांग्रेसजनले सिक्नुपर्ने निम्न कुराहरु छन् ।

#देशलाई स्थिरता चाहिएको बेला,आफु मौन भएर पनि देशलाई दिशा दिन सक्ने नेता हुनुपर्छ।

#जो चिच्याउँदैन, तर बुझिन्छ त्यही साँचो नेता हो।#संयम राजनीति होइन, शक्ति हो। त्यो शक्ति प्रत्येक कांग्रेस नेताहरुमा हुनुपर्छ।

#लोकप्रिय बन्न सजिलो हुन्छ, जिम्मेवार बन्न गाह्रो हुन्छ लोकप्रिय होइन जिम्मेवार बन।

#मौनतामा पनि नेतृत्व र देश खोज्न र बुझ्न सक्नुपर्छ।

#सत्ताभन्दा पनि स्थायित्व रोज त्यसैले अरु भन्दा फरक बनिन्छ।

#शान्त मानिसहरूले इतिहासमा आवाज कम गर्छन्, तर प्रभाव गहिरो छोड्छन्।

#आलोचनाको भीडमा पनि स्थिर रहनु नै नेतृत्व हो।

#सत्ताको खेलमा जसले आत्मा बचाउँछ, उसले नै राष्ट्र बचाउँछ।

#राजनीतिमा सम्मान गुमाएर सत्ता खोज्ने होइन, आत्मा बचाएर राष्ट्र खोज्नुपर्छ.

आलोचना सुन्ने, मौनता रहने र देशका लागि धैर्य बोकेर अघि बढ्ने नेता शेरबहादुर देउवालाई सलाम सम्मान छ। 🇳🇵हार्दिक आभार र सम्मान सहित देउवाको यो महानता प्रति नतमस्तक छु।।।