पुस ११,बेलायत।

खम्बु जाति उत्पति संगै बैधिक शक्ति लिएर आएका नेपाका एक प्रमुख जाति हुन्। खम्बु जातिकाे प्रथम राजा पुर्खा पारुहाङ् हुन्। खम्बु जातिहरुकाे मुधुम् मुन्दुम् बंसवालि र दन्ते कथा अनुसार पारुहाङ्का एक छाेरा दुई छाेरी हुन् ।छाेरा हँछा हाङ्छा हुन् भने त्यै हँछाका सन्तान् १६ खम्बुहरु हुन् ।साेह्र खम्बु भित्र पर्ने मुख्य समुदाय थामि,जिरेल,याम्फु,आठपहरे, बान्तवा,कुलुङ, काेयु, नाछिरिङ्,लाेहरुङ,चाम्लिङ्,पुमा,यालुङ,याखा साम्पाङ् दुमालि जेरुङ् फाङ्दुवालि बुङलावा बायुङ् बेलहारे छिलिङ् दुमि, छिन्ताङ लाम्बिछाेङ नेवाहाङ् लिङ्खिम, मेवाहाङ,खालिङ, थुलुङ, तिलुङ, कुलुङ्,सुनुवार,सोताङ,देवसा,वाम्बुले,बाम्बुले आदि जातिहरु हँछाका सन्तान हुन्। बिज्ञानकाे अनुसार मानव जातिकाे उत्पति बिभुन्न मुलकहरुमा भएकाे भेटिन्छ ।वैज्ञानिकहरुले नेपालमा पनि मानव अवशेस् भेटेकै हुन् र रामापिथेकस् नामले चिनिन्छन्।
पारुहाङकाे उत्पति हाल खाेटाङ्ग जिल्ला हलेशितुवाचुङ् नगरपालिका साविक माहादेव स्थल ७ नम्बर वडा चुवाचुङ् मल्लाथुम्का हलेशि गुफा मा भएकाे मुधुम मुन्दुम दान्ते कथा र बंसवालिमा भेटिन्छ। सुम्निमाकाे उत्पति ऐ नगरपालिका साबिक १० अर्खाउले सानाे हलेशि गुफा भएकाे ईतिहास भेटिन्छ। पारुहाङ्का छाेरा हँछा हाङ्छा त्यै तुवाचुङ् बाठ शिखरनेर खेल्दै कहिले साल्पा शिलिचुङ् पुग्थे रहेछ, कहिले अरुण बरुण खुवालुङ् खकलुङ् पुग्दो रहेछ।त्यै हँछाकाे हामी खम्बुहरु मानव बसोबाससंगै हामी काेहि पुर्ब, काेहि पश्चिम,काेहि उत्तर अनि काेहि दक्षिण छरिएर बस्दै आएका ईतिहास् भेटिन्छ ।
खम्बु भाषा मा खम्बुकाे अर्थ खम्= जग्गा जमिन् , बु =यस धर्तिमा पहिलाे पटक पाईला देक्ने मानव जाति जेठाे दाजु बुवु , खम्बु । मुधुमकाे अर्थ मु= आखा , धुम् = खाेज्नु खाेज मुधुम् आखाले हेरेर खाेज्नु हो।
खम्बुहरु उत्पति संगै मानव बिकासकाे क्रम्मा आफ्नाे राज्य खडा गरेर बसेकाे सर्वश्रेष्ठ जाति हुन् ।
खम्बु राजाहरुकाे नामावालि र शासन काल
(१) यालेम्बर खम्बु
(२) धस्कम् खम्बु ५८० ई .पु
(३) पवि खम्बु ५६५ ई .पु
(४) स्कान्ध खम्बु ५४० ई.पु
(५) वलम्ब खम्बु ५१५ ई.पु
(६) हुमति खम्बु ४१५ ई.पु
(७) जितेदास्ति खम्बु ४६५ ई .पु
(८) गलिङ् खम्बु ४४० ई .पु
(९) तुस्ख खम्बु ४१५ ई.पु
(१०) पुस्ख खम्बु ३८० ई .पु
(११) सर्पम खम्बु ३६० ई .पु
(१२) पर्व खम्बु ३४० ई.पु
(१३) वाक खम्बु ३१५ ई .पु
(१४) स्वनान्द खम्बु २३० ई .पु
(१५) स्थुङ् खम्बु २६५ ई .पु
(१६) जिधि खम्बु २४० ई.पु
(१७) नेन खम्बु २१५ ई.पु
(१८) लुक खम्बु १९० ई.पु
(१९) थाेर खम्बु १६५ ई.पु
(२०) थाेकाे खम्बु १४० ई.पु
(२१) वर्म खम्बु ११५ ई.पु
(२२) गुज खम्बु ९० ई.पु
(२३) पुष्क खम्बु ६५ ई.पु
(२४) केन्स खम्बु ४० ई.पु
(२५) शुग खम्बु १५ ई.पु

येशुख्रिष्ट जन्मे पछि काे खम्बु राजाहरुकाे नामवलि:
(२६) शेष खम्बु१० ई
(२७) गुणन् खम्बु ३५ ई
(२८) खिम्बु खम्बु ६० ई
(२९) पटुक् खम्बु ९ ई
(३०) गस्ति खम्बु ११ ई
(३१) खाम्साेहाङ् खम्बु ५ ई
(३२) चतिम् चतुरघनसै खम्बु ३ ई

गाेर्खा एकीकरणकाे अन्तिम चरण अन्त्यतिर छाेटे खम्बु राजाहरुकाे नामवलि:
(१) महेन्द्रशिँह खम्बु
(२) देवान खम्बु
(३) हाङ् अटल खम्बु
(४) नाम्दाेहाङ् खम्बु
(५) उलिहाङ् खम्बस
(६) अगम् शिहँ खम्बु
(७) अटल शिहँ खम्बु

-लेखक तथा संकलक सप्त खम्बु।